کوتاه از اهر
شهر اهر، مرکز منطقه 18 محال تاریخی قره داغ. مرکز شهرستان ارسباران و اهر. شهر فرهنگ ساز، شهر هنر، شهر تاریخی. شهر دیانت و عرفان. شهر شعر و موسیقی. خوشنویسی و عکاسی، شهر تئاتر.
مجموعه بازار سرپوشیده و اوچ توکانلار نمایشگاه مشترک محصولات 18 محال ارسباران با هزار پاره آبادی است. بازار تولیدات دامی و زراعی و باغی و صنایع دستی جوامع روستایی و عشایری. پایتخت ورنی جهان است و جشنواره اش در این شهر برقرار.
مجموعه تاریخی شیخ شهاب الدین عارف نامدار قرن هفتم اثر شاخص ایلخانی است در جنوب اهر که مناره های فیروزه ای اش، دو دست دعا بر آسمان است. باغ باصفایش دامن پرمهری است برای میهمانان. مسجد جامع دارد؛ یادگاری دیرین تا یادمانی از دیانت این دیار باشد. شهری که حوزه علمیه اش از دوره قاجار فعال است و در مقطعی از تاریخ این شهر تا همین ایام نزدیک همزمان حداقل تعداد ده آیت الله در قید حیات داشت. چون؛ آیت الله شیخ احمد اهری، آیت الله شیخ حسین برقی، آیت الله شیخ حسین نجفی، آیت الله آخوندی و...
شهری با پیشینه ای عمیق در دل تاریخ. با محلات و بازارهای صنفی. حمام و کاروانسرا و مسجد و مدرسه و قنات در میان. عمارت شهرداری اش که مُهر « اثر ملی» بر سینه دارد، نشانی از قدمت بلدیه در این شهر است. با میدان تاریخی اش که نمادی از کالبد شهری نوین در اهر است. با چندین بنای تاریخی که در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده اند. خانه های تاریخی چون؛ خانه دکتر قاسم خان اهری، خانه عطایی، خانه بشیر آمر و... با « نام» های قدیمی در محلات و نام هایی که هر یک؛ کتیبه یک رخداد تاریخی اند.
شهر اهر؛ شهری نقش آفرین در حرکت تاریخی کشور. همراه و همگام با انقلاب مشروطه. نخستین انتخابات انجمن شهرش همزاد با پیروزی مشروطه است. عمر تعلیم و تربیت رسمی در آن از یک قرن فراتر رفته است. هنر تئاتر در آن قدمتی یکصدساله دارد و اکنون برگزاری جشنواره سراسری تئاتر کوتاه ثمرۀ این پیشینه است که با همت جوانان هنرمندش متجلی شده است. خطه ای که زادگاه «محمدجعفر قراجه داغی» است؛ آغازگر هنر نمایش در ایران. شهری که در ابتدای دهه 30 روزنامه منتشر می کرد. شهری که زادگاه و خاستگاه شخصیت های ممتاز و برجسته است و امروز عالمان و دانشمندان بسیاری در جای جای ایران و جهان دارد.
شهری که محیط فرهنگی و مدنی ویژه اش و کارکرد تاریخی اش در دل منطقه قره داغ و تجلی گاه ویژگی های طبیعی و اجتماعی این خطه؛ بستری برای زایش شخصیت های بزرگ و تولید محصولات ویژه بوده است. « ذرت اهر» و « سیب قره قرمز» محصولات بومی ویژه در باغ های جنوبی اهر است و نقش بازرگانی و فعالیت مجموعه بازار تاریخی اش در عهد قاجار زمینه ساز تولید خوراکی های ویژه ای بود؛ نان زنجبیلی، نان یئددی قات و شیرینی اهری. پیوستگی فرهنگی این محصولات به تاریخ اهر؛ آن ها را تا سطح آثار ملی کشور بالا می برد و از این جمع؛ شیرینی اهری در فهرست آثار ملی کشور به ثبت رسیده است.
شهری که زادگاه « هنر رزمی هالا»ست. هنری برخاسته از زیست بوم فرهنگی و مدنی اهر. هنر رزمی ایرانی و اسلامی. هنری تا؛ نمادی از رزم آوری و شجاعت و ایستادگی و دلاوری این خطه باشد.
اهر؛ ویترین مدنیت قره داغ است. شهری که اکنون نیز از تمام 18 محالش شهروند دارد. خطه قره داغ در انقلاب مشروطه قهرمان و مبارز بسیار دارد و« ستارخان» نماینده و نماد قهرمان پروری قره داغ است که با شجاعت و دلاوری اش در تبریز احیاگر مشروطه شد و؛ «سردار ملی» نام گرفت. نقش قره داغ اما در «رزم» محدود نبود. نقش آفرینی در شکل گیری زمینه های فکری مشروطه هم بود و «محمدطاهر قراجه داغی» با 23 سال انتشار روزنامه اختر در این راه همت ستودنی داشته است و لذا نقش ممتاز قره داغ در انقلاب مشروطه؛ از « طاهرخان» تا «ستارخان» است. از قلمدار ملی تا سردار ملی.
شهر اهر؛ کانون شهری دیرین و مشترک در خطه سرافراز قره داغ. خطه ای قهرمان پرور و نامدار که در دفاع از مرزهای میهن همواره استوار بوده و سرافراز گشته است. چه؛ از ایستادگی مردان و زنان شجاعش در برابر هجوم روس ها و جانفشانی شان برای دفاع از خاک و ناموس کشور در آن عهد بگوییم و چه در جنگ هشت ساله با عراق و ایثارگری شان در دفاع مقدس که 1200 شهید سرافراز تقدیم دین و میهن کرده است.
ارسباران منطقه ای تاریخی است با وسعت بیش از 12 هزار کیلومتر مربع در شمال غرب کشور ایران که علی رغم نرخ بالای مهاجرت قریب نیم میلیون نفر در آن زندگی می کنند و با دو کشور همسایه است. ناحیه ای خاص با هویت تاریخی و تجانس فرهنگی و تعریف جغرافیایی و ساخت اجتماعی ویژه که از سال 1314 شمسی به این نام نیز نامیده شد و پیش تر قراجه داغ نام داشت. نامی که امروز نیز به شکل « قره داغ » برایش محفوظ است. همان « 18 محال » معروف که در تقسیمات کشوری ابتدا شامل شهرستان اهر می شد و امروز شامل شهرستان های اهر، ورزقان، کلیبر، خداآفرين و هریس و بخش هایی از شهرستان های جلفا، مشکین شهر، پارس آباد و گرمی می شود. این همه در هفته نامه ی « شهاب اهر » که نیم قرن پیش در اهر چاپ می شد، نمود داشت. ارسباران عمدتاً دارای توان های محیطی کشاورزی، دامداری، باغداری، معدن و گردشگری است. منطقه ای که خلاصه ی ایران زمین است و روزگاری هند کوچکش می گفتند. و شعار آذربایجان شرقی اگر این است که « آذربایجان سر ایران است.» به یقین می توان گفت « ارسباران، سر آذربایجان است.» از انجیر و انار و عسل و پنبه و سیب دارد تا مس و طلا. سومین منطقه ی جنگلی کشور را در خود دارد و تنوع گونه های گیاهی و جانوری آن بیش از قاره اروپاست. یکی از سه ایل پرجمعیت عشایر کشور در آن ییلاق و قشلاق می کنند و یکی از مناطق 20 گانه ی معدنی آن به حساب می آید. در تاریخ نقشی شایسته ایفا کرده و به ویژه در عصر قاجار اثرات ملی بر تاریخ داشته است. جای جایش پر از محوطه ها و گورستان های تاریخی و قلعه های بسیار است و کشف نشانه های 7هزار ساله ی تمدن شهرنشینی در آن، قدمت تمدن را تکانی داد. انسان های بزرگی از خاکش برخاسته اند و بر صدر نشسته اند. از شیخ شهاب الدین اهری گرفته تا ستارخان قره داغی. از علامه محمد تقی جعفری گرفته تا پرفسور محمود آخوندی و امروز در جای جای ایران و جهان حضوری شایسته و مؤثر دارند. در سویی، این منطقه همچنان مقام اول را در نرخ بی سوادی دارد، نرخ مهاجرتش نیز در صدر است و در نرخ بیکاری نیز ممتاز. تورق تاریخ نشان می دهد قراجه داغ از اوج پایین آمده و امروز فرزندانش را تکاپویی دیگر فراگرفته تا بر اوجش برسانند.